บันทึกบทความไว้อ่านภายหลังเรียบร้อย

การศึกษาเส้นทาง พัฒนาการสร้างรัฐก่อนล้านนา ในอดีต.

เผยแพร่แล้ว เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2562 - 15:34 น.
AA 28

      การศึกษาประวัติศาสตร์   มีแนวทาง 2 วิธี คือ ด้านหลักฐาน และด้านแนวคิด

       1. ด้านหลักฐาน ทั้งหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์และไม่มีลายลักษณ์อักษร

        1.1) มีลายลักษณ์อักษร  เช่น ตำนาน ในหอสมุดแห่งชาติ  จดหมายเหตุ  ใน หอจดหมายเหตุแห่งชาติ.

        1.2) ไม่มีลายลักษณ์อักษร  เช่น หลักฐานจากภาพถ่ายทางอากาศ  หลักฐานจากโบราณคดี และหลักฐานจากประวัติศาสตร์ศิลปะ.

       2. ด้านแนวคิดและวิธีการค้นคว้า

        การศึกษาแต่หลักฐานที่มีแต่ลายลักษณ์อักษรนั้น มีข้อจำกัดทำให้มีมุมมองที่คับแคบโดยเฉพาะตำนานที่รู้สึกยึดถือเป็นท้องถิ่นนิยม โดยที่ไม่ได้เน้นวิพากษ์ จนทำให้เข้าใจอดีตได้ยาก..

         ดังนั้น ควรรู้จักใช้หลักฐานอื่นๆในท้องถิ่นให้หลากหลาย  เช่น สภาพภูมิประเทศ  โบราณสถาน  โบราณวัตถุ  จารีตประเพณี  และคำบอกเล่าของผู้สูงอายุ.


       ผู้เขียน  จะกล่าวถึงเรื่องประเด็นนี้ ในด้านแนวคิดและวิธีการค้นคว้า  โดยเฉพาะการใช้หลักฐานอื่นจากสภาพภูมิประเทศ  โดยยึดแม่น้ำสายสำคัญ คือ แม่น้ำปิง และแม่น้ำกก  เนื่องจากเป็นช่วงพัฒนาการของมนุษย์สมัยนั้นเป็นยุคเกษตรกรรม ที่รู้จักการดำรงชีพแบบเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์แล้ว  จนเกิดการพัฒนาเศรษฐกิจ และพัฒนาความมั่นคง จนเป็นสถาบันรัฐในที่สุด..

       ดินแดนลานนา ก่อนก่อตั้งเป็นอาณาจักร ในพุทธศตวรรษที่ 19 นั้น  เป็นเพียงแคว้นหรือรัฐเท่านั้น และมีอิสระต่อกัน   ซึ่งในด้านการพัฒนาการของรัฐนั้น  ได้พบว่า รัฐหริภุญไชย ที่ตั้งอยู่พื้นที่ที่ราบลุ่มแม่น้ำปิง สามารถติดต่อเมืองในเขตตอนใต้ได้สะดวก  จึงเป็นเมืองที่ได้รับการพัฒนาก่อนดินแดนที่ราบลุ่่มแม่น้ำอื่น อีกทั้งได้ขยายไปยังลุ่มแม่น้ำวัง  ไปยังนครรัฐเขลางค์ด้วย (ดังมีโบราณสถาน ที่วัดพระธาตุลำปางหลวง จ.ลำปาง ที่อยู่ในเขตที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงและแม่น้ำวัง)   ส่วนรัฐโยนก ซึ่งอยู่ในเขตลุ่มน้ำกกทางตอนบน     เป็นเขตที่พัฒนาได้ช้ากว่า ในเขต ลุ่มน้ำปิงและน้ำวัง

       อย่างไรก็ตาม  รัฐโยนก ก็ยังมีพัฒนาการที่เร็วกว่า ในเขตที่ราบลุ่มน้ำอิง น้ำยม และน้ำน่าน  โดยเป็นรัฐในหุบเขามีขนาดเล็ก ที่ล้าหลังกว่า..


1.ประวัติการพัฒนาแคว้นหริภุญไชย  ในที่ราบลุ่มแม่น้ำปิง(และแม่น้ำวัง)

รูปแผนภาพ ที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงและแม่น้ำวัง  ที่หอศิลป์ ฯ จ.เชียงใหม่
รูปแผนภาพ ที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงและแม่น้ำวัง ที่หอศิลป์ ฯ จ.เชียงใหม่


     หริภุญไชย   เป็นรัฐหรือเมืองแห่งแรก ในเขตที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงของภาคเหนือตอนบน ซึ่งในตำนานได้กล่าวถึงจุดเริ่มอยู่ที่เมืองหริภุญชัยว่า  วาสุเทพฤาษี ได้สร้างเมืองหริภุญไชยขึ้น เมื่อปี พศ. 1204   ต่อมาใน พศ. 1223  สุพรหมฤาษีกับพรานเขลงค์  ได้สร้างเมืองเขลางค์ขึ้นบริเวณ ริมฝั่งแม่น้ำวัง  ด้วยเหตุนี้  แคว้นหรือรัฐหริภุญชัย จึงเป็นกลุ่มบ้านเมือง ที่ตั้งอยู่ในบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงตอนบน กับที่ราบลุ่มแม่น้ำวัง.


2.ประวัติศาสตร์การพัฒนาแคว้นโยนก  ที่ราบลุ่มแม่น้ำกก

รูปแผนภาพ ที่ราบลุ่มแม่น้ำกก.
รูปแผนภาพ ที่ราบลุ่มแม่น้ำกก.


     แคว้นโยนก  ตั้งอยู่ในบริเวณที่ราบลุ่มของแม่น้ำหลายแห่ง ในเขตจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ตอนเหนือ  ได้แก่ แม่น้ำกก  แม่น้ำสาย  แม่น้ำลาว และแม่น้ำโขง  ซึ่งเรียกรวมกันว่า ที่ราบลุ่มเชียงราย  เคยมีร่องรอยของคนที่มาอยู่อาศัยก่อนประวัติศาสตร์  และมีร่องรอยคูน้ำคันดิน โดยเป็นชุมชนโบราณกระจายไปทั่ว ซึ่งพบมากถึง 105 แห่ง โดยเขตพื้นที่ที่พบมากที่สุดในอ.เมืองและอ.เวียงชัยมากที่สุด ถึง 55 แห่ง จึงมีตำนานต่างๆเกิดขึ้นมากมาย เช่น ตำนานสุวรรณโคมคำ ตำนานสิงหนวัติ ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่  เป็นต้น.

     ในระยะแรกของแคว้นโยนกและหิรัญนครเงินยาง  ประกอบไปด้วยเมืองต่างๆ ที่อยู่ในเขตที่ราบลุ่มเชียงรายและใกล้เคียงคือ เมืองเงินยาง เมืองฝาง เมืองสาด เมืองหางรังรุ้ง และเมืองจวาดน้อย  ต่อมาได้ขยายเมืองให้ไกลออกไปยังเชียงของ เมืองยอง และเลยจดไปถึงกลุ่มเมืองในเขตสิบสองปันนา.


3. ประวัติศาสตร์การพัฒนาแคว้นภูกามยาว(พะเยา) ที่ราบลุ่มแม่น้ำอิง

     เดิมเป็นส่วนหนึ่งของแคว้นโยนก เพราะเป็นพื้นที่ราบที่ต่อเนื่องกับที่ราบลุ่มของเชียงราย และมีช่องเขาหลายแห่ง ซึ่งเป็นช่องทางที่ทำให้กลุ่มชนที่อาศัยอยู่ในเขตที่ราบทั้งสองแห่งนี้ ติดต่อกันได้สะดวก  จึงทำให้ 2 พื้นที่นี้ มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกันเป็นอย่างดี ทั้งในด้านประวัติศาสตร์ และเชื้อชาติเผ่าพันธ์ุ


4. ประวัติศาสตร์การพัฒนารัฐแพร่  ในลุ่มน้ำแม่น้ำยม

     ในหุบเขาลุ่มน้ำยม  มีที่ราบขนาดเล็กยาวไปตามลำน้ำ จากทิศเหนือลงสู่ทิศใต้  ซึ่งมีผลต่อการตั้งถิ่นฐาน ดังปรากฏชุมชนโบราณเรียงรายตามลำน้ำยม  แบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม   ดังนี้คือ

     4.1) กลุ่มที่ราบตอนเหนือ

     4.2) กลุ่มที่ราบตอนกลาง

     4.3) กลุ่มที่ราบตอนใต้ 


5. ประวัติศาสตร์การพัฒนาแคว้นน่าน  ในเขตที่ราบแม่น้ำน่าน

       

       


คัดลอก URL แล้ว

การศึกษาเส้นทาง พัฒนาการสร้างรัฐก่อนล้านนา ในอดีต.